Elektrośmieci oddasz bezpłatnie w gminnym PSZOK-u, w punkcie zbierania zużytego sprzętu, w serwisie po nieudanej naprawie i w sklepie. Sklep przyjmie stare urządzenie bez żadnego zakupu tylko wtedy, gdy ma co najmniej 400 m² powierzchni sprzedaży poświęconej sprzętowi dla gospodarstw domowych, a żaden zewnętrzny wymiar urządzenia nie przekracza 25 cm.
Popularne zdanie „każdy sklep musi przyjąć stary sprzęt” jest nieprawdziwe w tak szerokiej formie. Ustawa z 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 573) nakłada trzy odrębne obowiązki o trzech różnych zakresach, a każdy z nich działa w innej sytuacji. Stan prawny sprawdziliśmy 6 września 2026 r.
Poniżej znajdziesz listę miejsc, które muszą przyjąć zużyty sprzęt za darmo, dokładne warunki zasady 1:1, przepis pozwalający sklepowi odmówić oraz wysokość kar po obu stronach lady. Ecochata pisze o ekologicznym domu od strony praktycznej, więc każdy przepis podajemy razem z jego konsekwencją dla mieszkańca.
|
Co się liczy jako elektrośmieci?
Elektrośmieci to potoczna nazwa zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, w skrócie ZSEE. Załącznik nr 1 do ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (t.j. Dz.U. 2024 poz. 573) dzieli go na sześć grup, a granice między nimi wyznaczają zasada działania, powierzchnia ekranu i zewnętrzne wymiary sprzętu.
Podział ma praktyczne znaczenie także po oddaniu sprzętu. Zbierający przekazuje zebrane urządzenia zakładowi przetwarzania, który ma decyzję zezwalającą na przetwarzanie sprzętu z danej grupy (art. 44 ust. 1 ustawy o ZSEE), więc lodówka i świetlówka trafiają gdzie indziej niż stary laptop.
| Grupa | Nazwa ustawowa | Przykłady z części II załącznika nr 1 |
|---|---|---|
| 1 | Sprzęt działający na zasadzie wymiany temperatury | Chłodziarki, zamrażarki, sprzęt klimatyzacyjny, pompy ciepła, sprzęt do osuszania |
| 2 | Ekrany, monitory i sprzęt zawierający ekrany o powierzchni większej niż 100 cm² | Odbiorniki telewizyjne, monitory, laptopy, notebooki, cyfrowe ramki LCD do zdjęć |
| 3 | Lampy | Proste i kompaktowe lampy fluorescencyjne, ciśnieniowe lampy sodowe, lampy metalohalogenkowe, diody LED |
| 4 | Sprzęt wielkogabarytowy, którego którykolwiek z zewnętrznych wymiarów przekracza 50 cm | Pralki, suszarki do odzieży, zmywarki, kuchenki, piekarniki elektryczne, panele fotowoltaiczne |
| 5 | Sprzęt małogabarytowy, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm | Odkurzacze, czajniki elektryczne, żelazka, tostery, golarki elektryczne, małogabarytowe narzędzia elektryczne, zabawki |
| 6 | Małogabarytowy sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny, którego żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 50 cm | Telefony komórkowe, komputery osobiste, routery, drukarki, kalkulatory kieszonkowe, GPS |
Rozpoznasz taki sprzęt po symbolu przekreślonego pojemnika na kółkach. Wprowadzający sprzęt do obrotu ma obowiązek nanieść go na urządzenie w sposób wyraźny, czytelny i trwały, a jeśli jest ono zbyt małe – na opakowaniu i w dokumentach (art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o ZSEE). Ten sam znak niesie drugą informację – sprzęt z takim oznaczeniem wprowadzono do obrotu po 13 sierpnia 2005 r.
Czy zużyty sprzęt wolno wyrzucić do zwykłego kosza?
Nie wolno, i to na mocy przepisu, który nie zna wyjątków. Art. 34 ustawy o ZSEE (t.j. Dz.U. 2024 poz. 573) brzmi: „Zakazuje się umieszczania zużytego sprzętu łącznie z innymi odpadami”. Zakaz obejmuje każdy pojemnik na odpady komunalne, także ten na odpady zmieszane.
Ustawa idzie krok dalej i nakłada obowiązek pozytywny. Zgodnie z art. 36 posiadacz zużytego sprzętu z gospodarstwa domowego ma go przekazać zbierającemu zużyty sprzęt albo innemu podmiotowi uprawnionemu do zbierania. Nie wystarczy więc nie wyrzucić starego czajnika do kosza – trzeba go zanieść tam, gdzie ktoś ma prawo go przyjąć.
Za złamanie każdego z tych dwóch przepisów grozi kara grzywny (art. 95 i art. 96 ustawy o ZSEE), a sprawę rozpoznaje się w trybie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 98 ust. 1). Kodeks wykroczeń wyznacza widełki grzywny od 20 do 5000 zł (art. 24 § 1, t.j. Dz.U. 2025 poz. 734). To jedyna różnica wobec pomyłki przy zwykłym sortowaniu: zasady segregacji odpadów w domu opisują kolory pojemników, a elektrośmieci nie mają swojego koloru, bo w ogóle nie należą do gminnego kosza.
Gdzie oddasz elektrośmieci bezpłatnie?
Bezpłatnych adresów jest kilka i każdy stoi na innym przepisie, a to znaczy, że każdy przyjmuje trochę co innego. Najszerszy zakres ma punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych, czyli PSZOK.
Gminy tworzą PSZOK-i w sposób umożliwiający łatwy dostęp wszystkim mieszkańcom, a taki punkt musi przyjmować między innymi zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny (art. 3 ust. 2 pkt 6 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, t.j. Dz.U. 2025 poz. 733). Ten sam przepis każe przyjmować odpady niebezpieczne, meble, opony oraz odzież, więc jedna wizyta załatwia kilka spraw naraz – warto ją połączyć z recyklingiem tekstyliów.
Obowiązkowy jest przy tym co najmniej jeden stacjonarny punkt, który gmina tworzy samodzielnie albo wspólnie z inną gminą (art. 3 ust. 2b ucpg). Najbliższy PSZOK bywa więc poza granicami Twojej gminy. Za oddanie sprzętu nie zapłacisz osobno, bo koszty tworzenia i utrzymania takich punktów pokrywa opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6r ust. 2 pkt 2 ucpg).
Adresu nie musisz szukać po omacku. Gmina ma obowiązek publikować na stronie urzędu adresy wszystkich PSZOK-ów na swoim terenie (art. 3 ust. 2 pkt 9 lit. d tej samej ustawy).
| Miejsce | Co przyjmuje | Czy trzeba coś kupić | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|
| PSZOK prowadzony przez gminę | Zużyty sprzęt z gospodarstwa domowego, także niekompletny | Nie | Art. 3 ust. 2 pkt 6 ucpg |
| Zbierający zużyty sprzęt | Zużyty sprzęt przekazywany do punktu, z gospodarstw domowych co najmniej nieodpłatnie | Nie | Art. 42 ust. 1 ustawy o ZSEE |
| Punkt serwisowy | Sprzęt oddany do naprawy, gdy naprawa jest niemożliwa technicznie lub właściciel uzna ją za nieopłacalną | Nie | Art. 40 ust. 1 ustawy o ZSEE |
| Sklep – zasada 1:1 | Sprzęt tego samego rodzaju i o tych samych funkcjach co kupowany | Tak, zakup nowego | Art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o ZSEE |
| Sklep od 400 m² powierzchni pod sprzęt dla domu | Sprzęt, którego żaden wymiar zewnętrzny nie przekracza 25 cm | Nie | Art. 37 ust. 3 ustawy o ZSEE |
Osobno warto zapamiętać serwis. Jeżeli zaniesiesz sprzęt do naprawy, a technik stwierdzi, że naprawa jest niemożliwa ze względów technicznych, albo Ty uznasz ją za nieopłacalną, prowadzący punkt serwisowy ma obowiązek przyjąć urządzenie nieodpłatnie (art. 40 ust. 1 ustawy o ZSEE, t.j. Dz.U. 2024 poz. 573). Nie musisz zabierać go z powrotem do domu.
Na czym polega zasada 1:1 przy zakupie nowego sprzętu?
Zasada 1:1 znaczy, że kupując nowe urządzenie, zostawiasz stare tego samego rodzaju bez dopłaty. Warunek jest jeden i dotyczy podobieństwa sprzętu, nie jego stanu ani marki.
Art. 37 ust. 1 ustawy o ZSEE (t.j. Dz.U. 2024 poz. 573) nakazuje dystrybutorowi nieodpłatnie odebrać zużyty sprzęt z gospodarstwa domowego w punkcie sprzedaży, „o ile zużyty sprzęt jest tego samego rodzaju i pełnił te same funkcje co sprzęt sprzedawany”. Kupujesz pralkę, oddajesz pralkę. Kupujesz czajnik, oddajesz czajnik, a nie odkurzacz.
Drugi ustęp przenosi ten sam obowiązek pod Twoje drzwi. Dystrybutor, który dostarcza sprzęt przeznaczony dla gospodarstw domowych, ma odebrać stary sprzęt tego samego rodzaju w miejscu dostawy (art. 37 ust. 2). Przepis wiąże obowiązek z dostawą, a nie z posiadaniem sklepu stacjonarnego, a ust. 4 wprost nakazuje dystrybutorowi sprzedającemu na odległość przekazać informację o obowiązkach z ust. 1–3 na stronie internetowej – sklep internetowy jest więc nimi objęty. Zgłoś odbiór przy składaniu zamówienia i przygotuj urządzenie na termin dostawy.
Sklep ma też obowiązek informacyjny. Musi umieścić informację o odbiorze w widocznym miejscu w punkcie sprzedaży, a przy sprzedaży na odległość przekazać ją w sposób umożliwiający zapoznanie się, w szczególności na stronie internetowej (art. 37 ust. 4).
Który sklep przyjmie drobny sprzęt bez żadnego zakupu?
Tylko duży sklep i tylko drobny sprzęt. Art. 37 ust. 3 ustawy o ZSEE (t.j. Dz.U. 2024 poz. 573) stawia dwa progi naraz i oba muszą być spełnione jednocześnie.
Pierwszy próg dotyczy sklepu. Obowiązek wiąże dystrybutora prowadzącego jednostkę handlu detalicznego o powierzchni sprzedaży wynoszącej co najmniej 400 m² poświęconej sprzedaży sprzętu przeznaczonego dla gospodarstw domowych. Liczy się więc nie całkowita wielkość marketu, tylko powierzchnia oddana pod sprzęt dla domu. Drugi próg dotyczy urządzenia – żaden z jego zewnętrznych wymiarów nie może przekraczać 25 cm. Sklep przyjmuje je w swojej jednostce albo w jej bezpośredniej bliskości, bez konieczności zakupu czegokolwiek.
Stąd bierze się popularne nieporozumienie. Osiedlowy sklep z elektroniką o powierzchni 60 m² nie ma tego obowiązku i odmawia zgodnie z prawem, a klient wychodzi z przekonaniem, że przepis nie działa. Działa, tylko w sklepie innej wielkości.
Naruszenie tych przepisów kosztuje sprzedawcę realne pieniądze. Za nieodebranie sprzętu wbrew art. 37 ust. 1, 2 albo 3 grozi administracyjna kara pieniężna od 5000 zł do 500 000 zł, a za brak wymaganej informacji od 5000 zł do 300 000 zł (art. 91 pkt 22–25 w związku z art. 92 pkt 5 i 6 ustawy o ZSEE). Kary te wymierza w drodze decyzji właściwy wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej (art. 93 ust. 2) i to do niego kierujesz zgłoszenie, gdy sklep odmawia bezpodstawnie.
Kiedy sklep albo serwis może odmówić przyjęcia sprzętu?
Gdy warunki z art. 37 są spełnione, ustawa daje sprzedawcy tylko jeden powód odmowy i jest on wąski. Dystrybutor oraz prowadzący punkt serwisowy mogą odmówić przyjęcia zużytego sprzętu, który „z uwagi na jego zanieczyszczenie stwarza zagrożenie dla zdrowia lub życia osób przyjmujących” (art. 41 ust. 1 ustawy o ZSEE, t.j. Dz.U. 2024 poz. 573). Zabrudzona obudowa to nie zagrożenie, więc umyj urządzenie przed wyjściem z domu i temat znika.
Gdy odmowa jest zasadna, sprzęt nie zostaje z Tobą na zawsze. Ustęp 2 tego samego artykułu wskazuje dalszą drogę – przekazujesz urządzenie zbierającemu zużyty sprzęt albo prowadzącemu zakład przetwarzania.
Druga sytuacja dotyczy sprzętu rozebranego. Zbieranie niekompletnego zużytego sprzętu i pochodzących z niego części jest zakazane dla podmiotów innych niż sklep od 400 m², zakład przetwarzania, odbierający odpady komunalne oraz prowadzący PSZOK (art. 35 ust. 1). Niekompletny oznacza pozbawiony istotnych części składowych, podzespołów i materiałów eksploatacyjnych (art. 35 ust. 2). Jeżeli ktoś wymontował z pralki silnik, właściwym adresem zostaje PSZOK, a nie mały sklep.
Ile elektrośmieci zbiera Polska i kto odpowiada za wynik?
W 2023 r. zebrano w Polsce 558 108 t zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, czyli 15,21 kg na mieszkańca (wg Eurostatu, zbiór env_waseleeos, aktualizacja z 8 kwietnia 2026 r.). Z gospodarstw domowych pochodziło 554 478 t tej masy.
Wynik systematycznie rośnie. W 2019 r. było to 11,69 kg na mieszkańca, w 2021 r. 14,19 kg, a w 2023 r. 15,21 kg (wg Eurostatu, ten sam zbiór). Do przygotowania do ponownego użycia i recyklingu trafiło w 2023 r. 499 797 t.
Odpowiedzialność za poziom zbierania spoczywa przy tym nie na mieszkańcu i nie na sklepie, tylko na wprowadzającym sprzęt do obrotu. Od 1 stycznia 2021 r. ma on osiągać minimalny roczny poziom zbierania wynoszący nie mniej niż 65 % średniorocznej masy sprzętu wprowadzonego do obrotu albo 85 % masy zużytego sprzętu wytworzonego w kraju (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o ZSEE, t.j. Dz.U. 2024 poz. 573). Bezpłatne punkty odbioru istnieją między innymi dlatego, że wprowadzającym sprzęt do obrotu opłaca się, aby zużyte urządzenia do nich trafiły.
Jak oddać zużyty sprzęt krok po kroku?
Cała procedura sprowadza się do pięciu decyzji, a każda z nich ma oparcie w konkretnym przepisie. Kolejność ma znaczenie, bo dwa pierwsze kroki przesądzają, czy w ogóle musisz wychodzić z domu.
- Sprawdź, czy kupujesz coś nowego. Jeśli tak, zgłoś odbiór starego urządzenia tego samego rodzaju przy zakupie albo przy zamówieniu z dostawą – sklep odbiera je nieodpłatnie (art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o ZSEE, t.j. Dz.U. 2024 poz. 573).
- Zmierz urządzenie. Sprzęt, którego żaden wymiar nie przekracza 25 cm, zostawisz bez zakupu w sklepie od 400 m² powierzchni pod sprzęt dla domu (art. 37 ust. 3).
- Ustal adres PSZOK-u. Gmina publikuje adresy punktów na stronie urzędu (art. 3 ust. 2 pkt 9 lit. d ucpg). PSZOK przyjmie także sprzęt niekompletny i wielkogabarytowy.
- Przygotuj sprzęt do transportu. Usuń zanieczyszczenia, bo tylko one dają podstawę do odmowy (art. 41 ust. 1), i nie rozbieraj urządzenia na części – sprzęt niekompletny wolno zbierać już tylko PSZOK-owi, sklepowi od 400 m², zakładowi przetwarzania i odbierającemu odpady komunalne (art. 35 ust. 1).
- Wydziel miejsce na drobny sprzęt. Ładowarki, myszki i stare telefony najłatwiej gubią się w domu, więc dołóż im szufladę tam, gdzie już stoi domowa stacja do segregacji, i wynieś wszystko za jednym razem.
Najczęstsze pytania o elektrośmieci
Czy sklep może wziąć pieniądze za przyjęcie starego sprzętu?
Nie. Ustawa mówi o nieodpłatnym odbiorze i nieodpłatnym przyjęciu w każdym z trzech przypadków z art. 37 oraz w art. 40 ust. 1 i art. 42 ust. 1 ustawy o ZSEE (t.j. Dz.U. 2024 poz. 573). Sklepowi grozi za to administracyjna kara pieniężna (art. 91 pkt 22–24 w związku z art. 92 pkt 5), a zbierający zużyty sprzęt, który przyjmuje go odpłatnie od gospodarstwa domowego, popełnia wykroczenie zagrożone grzywną (art. 97 ust. 2).
Czy mały sklep osiedlowy musi przyjąć mój stary czajnik bez zakupu?
Nie musi. Obowiązek przyjęcia bez zakupu wiąże wyłącznie sklep o powierzchni sprzedaży co najmniej 400 m² poświęconej sprzętowi dla gospodarstw domowych i obejmuje wyłącznie urządzenia do 25 cm (art. 37 ust. 3 ustawy o ZSEE). Mały sklep odbierze czajnik dopiero wtedy, gdy kupisz u niego nowy.
Co zrobić, gdy sklep internetowy nie chce odebrać starej pralki przy dostawie?
Powołaj się na art. 37 ust. 2 ustawy o ZSEE, który nakazuje dystrybutorowi nieodpłatny odbiór zużytego sprzętu tego samego rodzaju w miejscu dostawy. Odmowa bez podstawy z art. 41 ust. 1 podlega karze od 5000 zł do 500 000 zł, wymierzanej przez wojewódzkiego inspektora Inspekcji Handlowej (art. 93 ust. 2).
Ile kosztuje wyrzucenie elektrośmieci do zwykłego kosza?
Umieszczenie zużytego sprzętu razem z innymi odpadami jest zakazane (art. 34 ustawy o ZSEE) i stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny (art. 95). Kodeks wykroczeń przewiduje grzywnę od 20 do 5000 zł (art. 24 § 1, t.j. Dz.U. 2025 poz. 734), a sprawę rozpoznaje sąd w trybie postępowania w sprawach o wykroczenia.
Czy PSZOK przyjmie sprzęt bez części, na przykład pralkę bez silnika?
Tak. Prowadzący PSZOK jest jednym z czterech podmiotów uprawnionych do zbierania niekompletnego zużytego sprzętu (art. 35 ust. 1 ustawy o ZSEE). Pozostałe to sklep od 400 m², zakład przetwarzania oraz odbierający odpady komunalne od właścicieli nieruchomości.
Po czym poznać, że urządzenie podlega tym przepisom?
Po symbolu przekreślonego pojemnika na kółkach, który wprowadzający sprzęt ma nanieść na sprzęt w sposób wyraźny, czytelny i trwały, a przy małych urządzeniach na opakowaniu i w dokumentach (art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o ZSEE). Ten sam znak informuje, że sprzęt wprowadzono do obrotu po 13 sierpnia 2005 r.