Pompa ciepła powietrzna czy gruntowa – którą wybrać

Pompa ciepła powietrzna czy gruntowa? W przepisach to ten sam ogrzewacz pomieszczeń z pompą ciepła, a różnica zaczyna się za urządzeniem, w dolnym źródle. Rozporządzenie delegowane (UE) nr 811/2013 definiuje go jako ogrzewacz wykorzystujący ciepło otoczenia z takich źródeł jak powietrze, woda lub ziemia, i obu przypisuje tę samą etykietę.

O wyborze decydują więc warunki spoza karty urządzenia. Pompa gruntowa potrzebuje wkopu albo odwiertu, a odwiert głębszy niż 30 m, na obszarze górniczym zaś każdy, to roboty geologiczne z projektem zgłaszanym staroście. Pompa powietrzna czerpie ciepło z powietrza zewnętrznego, a dźwięk jej jednostki zewnętrznej docierający na sąsiednią działkę ogranicza rozporządzenie o dopuszczalnych poziomach hałasu. Do tego dochodzą warunki, w jakich rozporządzenie unijne każe mierzyć każde z dwóch źródeł.

Pompę ciepła powietrzną i gruntową porównujemy wyłącznie według tego, co zapisano w aktach prawnych i na etykiecie. Obieg, rodzaje i koszty opisaliśmy osobno w tekście o tym, jak działa pompa ciepła i od czego zależą jej koszty.

19 września 2026 r. to dzień, w którym sprawdziliśmy stan prawny w tekstach jednolitych z bazy aktów prawnych Sejmu, w skonsolidowanych tekstach rozporządzeń unijnych z EUR-Leksu i w kartach norm Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Czym w przepisach różni się pompa powietrzna od gruntowej?

W samym urządzeniu prawie niczym. Rozporządzenia 811/2013 i 813/2013 traktują obie jako ten sam ogrzewacz pomieszczeń z pompą ciepła; różnią się dolnym źródłem, czyli tym, skąd urządzenie pobiera ciepło.

Artykuł 2 pkt 3 rozporządzenia 811/2013 mówi o ogrzewaczu, „w którym do wytwarzania ciepła wykorzystywane jest ciepło otoczenia z takich źródeł, jak powietrze, woda lub ziemia, lub ciepło odpadowe”. Punkt 2 tego artykułu zastrzega, że ogrzewacz pomieszczeń dostarcza ciepło do wodnego systemu centralnego ogrzewania. Porównujemy więc pompy powietrze/woda i solanka/woda, czyli dwa z trzech typów, które dokumentacja techniczna z załącznika V każe zaznaczyć obok siebie (trzeci to woda/woda). Etykietowanie obejmuje ogrzewacze o znamionowej mocy cieplnej do 70 kW, a ekoprojekt z rozporządzenia 813/2013 ogrzewacze do 400 kW.

Wymagania wobec samego urządzenia są dla obu typów identyczne. Od 26 września 2017 r. sezonowa efektywność energetyczna ogrzewania pomieszczeń pompy ciepła nie może być niższa niż 110 %, a niskotemperaturowej pompy ciepła niższa niż 125 % (załącznik II pkt 1 lit. b rozporządzenia 813/2013). Prawo budowlane w art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 524) zalicza instalowanie pomp ciepła do robót, które nie wymagają pozwolenia na budowę ani zgłoszenia, bez rozróżniania typu. Wyjątek z art. 29 ust. 7 dotyczy zabytków, bo roboty przy obiekcie wpisanym do rejestru zabytków wymagają pozwolenia na budowę, a na obszarze wpisanym do rejestru zgłoszenia, w obu przypadkach z pozwoleniem konserwatora. Wykaz do ulgi termomodernizacyjnej (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1128) też nie rozróżnia typu i ma dla pompy ciepła po jednej pozycji wśród materiałów i wśród usług, z warunkiem opisanym w tabeli.

Co etykieta energetyczna mówi o obu pompach, a czego nie mówi?

Etykieta obu pomp pokazuje klasę policzoną w jednym, umiarkowanym klimacie z temperaturą obliczeniową −10°C oraz moc cieplną dla trzech klimatów. Różnicę między źródłami widać dopiero w warunkach, w jakich rozporządzenie każe je mierzyć.

Podstawą klasy jest sezonowa efektywność energetyczna ogrzewania pomieszczeń η_s, czyli według art. 2 pkt 21 rozporządzenia 811/2013 stosunek zapotrzebowania na ogrzewanie w sezonie do rocznego zużycia energii potrzebnej, by je pokryć, wyrażony w procentach. Dla pompy ciepła zasilanej energią elektryczną η_s powstaje ze wskaźnika SCOP podzielonego przez współczynnik konwersji CC równy 2,5 i skorygowanego o wpływ regulacji temperatury. W pompach solanka/woda i woda/woda załącznik VII pkt 4 lit. f każe uwzględnić jeszcze zużycie energii elektrycznej przez co najmniej jedną pompę dla wody gruntowej. Klasę ustala się na podstawie η_s w warunkach klimatu umiarkowanego (załącznik II pkt 1). Klasa A+++ zaczyna się od 150 %, A++ od 125 %, A+ od 98 %, a A od 90 %. Dla niskotemperaturowych pomp ciepła progi wynoszą odpowiednio 175, 150 i 123 %.

Klimat umiarkowany ma w rozporządzeniu temperaturę obliczeniową odniesienia −10°C, chłodniejszy −22°C, a cieplejszy +2°C (tabela 10 załącznika VII). Referencyjny sezon ogrzewczy liczy 4 910 godzin w klimacie umiarkowanym i 6 446 godzin w chłodnym. Na blok −10°C przypada w klimacie umiarkowanym 1 godzina, w chłodnym 43 godziny, a bloki chłodnego klimatu sięgają −22°C (tabela 12). Klasa z etykiety opisuje więc pracę w referencyjnym sezonie, w którym na −10°C przypada jedna godzina w roku, a niższych temperatur nie ma wcale.

Różnicę źródeł widać w tabeli 9 tego samego załącznika. Warunki znamionowe znormalizowane dla powietrza zewnętrznego to +7°C w klimacie umiarkowanym, +2°C w chłodniejszym i +14°C w cieplejszym, a dla solanki we wszystkich klimatach 0°C na wlocie i −3°C na wylocie. Rozporządzenie zakłada więc, że źródło powietrzne zmienia się z klimatem, a źródło gruntowe bada się w jednym punkcie. To założenie metody badania, nie pomiar temperatury pod Twoją działką. Graniczną temperaturę roboczą TOL rozporządzenie definiuje dla pomp powietrze/woda jako temperaturę zewnętrzną, poniżej której urządzenie nie zapewnia wydajności grzewczej. Temperatura dwuwartościowa T_biv to temperatura zewnętrzna, poniżej której deklarowana wydajność wymaga wspomagania wydajnością dodatkową. Etykieta pokazuje też moc cieplną w trzech klimatach, mapę Europy z trzema orientacyjnymi strefami temperatur i poziom mocy akustycznej.

Ile prądu zużywa pompa powietrzna, a ile gruntowa?

Tyle, ile podaje wiersz „roczne zużycie energii” w karcie produktu. Rozporządzenie 811/2013 każe podać tę liczbę osobno dla klimatu umiarkowanego, chłodnego i ciepłego, więc dwie pompy porównujesz w tym samym klimacie.

Załącznik IV pkt 1.1 wylicza zawartość karty produktu w stałej kolejności. Dla klimatu umiarkowanego są to klasa, znamionowa moc cieplna, sezonowa efektywność energetyczna w procentach i roczne zużycie energii, w kWh energii końcowej, a dla urządzeń na paliwo w GJ. Dla pomp ciepła dochodzą moc, efektywność i roczne zużycie energii w warunkach klimatu chłodnego i ciepłego oraz poziom mocy akustycznej w pomieszczeniu (jeżeli dotyczy) i na zewnątrz. Etykieta pompy ciepła ma być co najmniej w opakowaniu źródła ciepła (art. 3 ust. 1 lit. a).

Pytanie „która pompa zużywa najmniej prądu” nie ma odpowiedzi w przepisie. Rozporządzenie ustala metodę i minimum 110 % (125 % dla niskotemperaturowych pomp ciepła), a resztę zostawia kartom. Liczby dla dwóch modeli, które rozważasz, wpisz obok siebie w tym samym klimacie. Typowych wartości rynkowych nie podajemy, bo nie mamy na nie źródła.

Metodę pomiaru opisują normy. Według karty Polskiego Komitetu Normalizacyjnego norma PN-EN 14825:2022-11 (wprowadza EN 14825:2022) określa temperatury, warunki obciążenia częściowego i metody obliczeń do wyznaczania SCOP i sezonowej efektywności energetycznej. PN-EN 14511-1:2023-02 podaje terminy i definicje dla pomp wykorzystujących powietrze, wodę lub solankę. Treść norm jest płatna, dlatego cytujemy tytuł i zakres, nie wartości.

Jakie formalności wymaga dolne źródło pompy gruntowej?

To zależy od głębokości. Do 30 m poza obszarami górniczymi Prawo geologiczne i górnicze w ogóle nie ma zastosowania, a głębiej, albo na obszarze górniczym, odwiert jest robotą geologiczną z projektem, który zgłaszasz staroście.

Artykuł 3 pkt 2 ustawy (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 69) wyłącza spod niej „wykonywanie wkopów oraz otworów wiertniczych o głębokości do 30 m w celu wykorzystania ciepła Ziemi, poza obszarami górniczymi”. Oba warunki muszą być spełnione naraz. Obszar górniczy to według art. 6 ust. 1 pkt 5 przestrzeń, w której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji, podziemnego składowania odpadów lub dwutlenku węgla oraz prowadzenia robót górniczych niezbędnych do wykonywania koncesji. Na takim obszarze wyłączenie nie ma zastosowania nawet przy płytkim otworze. Wkop pod kolektor poziomy podlega temu samemu przepisowi co otwór, bo art. 3 pkt 2 wymienia jedno i drugie.

Głębszy odwiert to robota geologiczna, czyli według art. 6 ust. 1 pkt 11 czynność wykonywana poniżej powierzchni terenu w ramach prac geologicznych. Artykuł 85 ust. 1 zwalnia projekt takich robót z zatwierdzenia, „jeżeli roboty geologiczne obejmują wiercenia w celu wykorzystania ciepła Ziemi”, ale ust. 2 każe zgłosić go staroście. Roboty można rozpocząć, jeżeli w terminie 30 dni od przedłożenia projektu starosta nie zgłosi sprzeciwu w drodze decyzji (ust. 3). Sprzeciw jest możliwy z trzech powodów, gdy sposób wykonania robót zagraża środowisku, projekt nie odpowiada wymaganiom prawa albo rodzaj, zakres i sposób robót nie odpowiadają ich celowi. Wyjątkiem jest rekonstrukcja zlikwidowanego otworu wiertniczego w celu wykorzystania ciepła Ziemi, która wymaga zatwierdzenia projektu przez marszałka województwa (ust. 4).

Drugi próg to 100 m. Artykuł 86 każe stosować odpowiednio przepisy o zakładzie górniczym i jego ruchu oraz o ratownictwie górniczym do robót geologicznych służących innym celom niż poszukiwanie złóż w trzech przypadkach. Są to roboty na głębokości większej niż 100 m, roboty z użyciem środków strzałowych i roboty na obszarze górniczym utworzonym dla działalności podziemnej lub otworowej. Po zakończeniu prac powstaje dokumentacja geologiczna „inna” (art. 92 pkt 3). Nie wymaga ona zatwierdzenia w drodze decyzji. Sporządza się ją w jednym egzemplarzu papierowym i trzech elektronicznych w terminie 6 miesięcy od zakończenia prac i przekazuje między innymi organowi, któremu zgłoszono projekt (art. 93 ust. 7 i 8).

Niezależnie od tego trybu stosuje się Prawo budowlane. Jego art. 29 ust. 4 pkt 3 lit. c zwalnia instalowanie pomp ciepła z pozwolenia na budowę i zgłoszenia, z wyjątkiem zabytków z ust. 7, ale to przepis o robotach budowlanych przy samym urządzeniu. Roboty geologiczne mają własny tryb w art. 85 Prawa geologicznego i górniczego. Opłat i kwalifikacji wykonawcy odwiertu nie opisujemy, bo nie sprawdzaliśmy ich u źródła.

Jak głośno może pracować jednostka zewnętrzna pompy powietrznej?

Hałas jednostki zewnętrznej ograniczają dwa przepisy, każdy w innym miejscu. Ekoprojekt ogranicza moc akustyczną urządzenia, dla pompy do 6 kW do 65 dB na zewnątrz, a rozporządzenie o hałasie ogranicza poziom dźwięku na terenie sąsiada, w zabudowie jednorodzinnej do 40 dB w porze nocy.

Załącznik II pkt 3 rozporządzenia 813/2013 ustala, że od 26 września 2015 r. poziom mocy akustycznej pompy ciepła o znamionowej mocy cieplnej do 6 kW nie przekracza 60 dB w pomieszczeniu i 65 dB na zewnątrz. Dla mocy powyżej 6 do 12 kW jest to 65 i 70 dB, powyżej 12 do 30 kW 70 i 78 dB, a powyżej 30 do 70 kW 80 i 88 dB. Poziom mocy akustycznej L_WA to według art. 2 pkt 22 poziom mocy akustycznej odniesionej do A, w pomieszczeniu lub na zewnątrz; tę liczbę podaje etykieta i karta produktu każdej pompy, bez rozróżniania typu. Opisuje ona urządzenie, a nie dźwięk w konkretnym miejscu, dlatego nie przeliczamy jej na poziom na granicy działki.

Drugą granicę ustala rozporządzenie Ministra Środowiska z 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (tekst jednolity Dz.U. 2014 poz. 112), wydane na podstawie art. 113 ust. 1 Prawa ochrony środowiska. Dla terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i źródeł innych niż drogi i linie kolejowe tabela 1 załącznika podaje 50 dB w porze dnia i 40 dB w porze nocy. Przedział odniesienia dla dnia to 8 najmniej korzystnych godzin dnia kolejno po sobie następujących, dla nocy 1 najmniej korzystna godzina. Dla zabudowy wielorodzinnej, zagrodowej, terenów rekreacyjno-wypoczynkowych i mieszkaniowo-usługowych limity wynoszą 55 i 45 dB. Pora dnia trwa od 6.00 do 22.00, a pora nocy od 22.00 do 6.00 (art. 112a Prawa ochrony środowiska). Rodzaj terenu wynika z planu miejscowego, a bez planu organ ocenia go po faktycznym zagospodarowaniu tego i sąsiednich terenów (art. 115). Rozporządzenie zmieniono raz, w 2012 r., zmiana jest w tekście jednolitym, a nowszego rozporządzenia w tej sprawie nie wydano (stan na 19 września 2026 r.).

Jest jednak zastrzeżenie proceduralne. Decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu z art. 115a organ wydaje wobec zakładu, a ust. 2 tego artykułu mówi wprost, że nie wydaje się jej, gdy hałas powstaje w związku z działalnością osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą. Standard z tabeli obowiązuje mimo to. Artykuł 144 ust. 2 nakazuje, by eksploatacja instalacji powodująca emisję hałasu nie przekraczała standardów jakości środowiska poza terenem, do którego prowadzący instalację ma tytuł prawny. Stacjonarne urządzenie techniczne jest instalacją w rozumieniu art. 3 pkt 6 tej ustawy. Gdy hałas pochodzi od osoby prywatnej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może jej w drodze decyzji nakazać czynności ograniczające negatywne oddziaływanie na środowisko (art. 363 ust. 1 Prawa ochrony środowiska). Sąsiadowi przysługuje niezależnie od tego droga cywilna z Kodeksu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795). Artykuł 144 każe właścicielowi powstrzymywać się od działań, które zakłócają korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych. Artykuł 222 § 2 daje roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.

Odległości pompy ciepła od granicy działki w metrach nie znajdziesz w warunkach technicznych. Pompa ciepła występuje w nich dwa razy, w § 113 ust. 3a i § 133 ust. 1, oba razy jako źródło ciepła instalacji, i żaden z tych przepisów nie mówi o odległości od granicy działki. Zapas do granicy terenu chronionego dobierasz więc według L_WA z karty i limitu z tabeli.

Kiedy wybrać pompę gruntową, a kiedy powietrzną?

Gruntową, gdy masz teren na wkop albo odwiert poza obszarem górniczym i godzisz się na zgłoszenie geologiczne przy głębokości ponad 30 m. Powietrzną, gdy masz miejsce na jednostkę zewnętrzną z zapasem do terenu chronionego przed hałasem. O reszcie decydują dwie karty produktu i koszty.

Z przepisów wynika pięć pytań kontrolnych.

1. Czy działka leży poza obszarem górniczym i czy planowany otwór ma najwyżej 30 m? Jeżeli tak, Prawo geologiczne i górnicze nie ma zastosowania. Jeżeli otwór jest głębszy albo działka leży na obszarze górniczym, licz 30 dni na zgłoszenie staroście, a powyżej 100 m przepisy o ruchu zakładu górniczego.
2. Jaki rodzaj terenu chronionego sąsiaduje z miejscem na jednostkę zewnętrzną? Zabudowa jednorodzinna oznacza 40 dB w porze nocy, wielorodzinna i zagrodowa 45 dB.
3. Jaką moc akustyczną na zewnątrz podaje karta produktu? Dla pompy do 6 kW ekoprojekt dopuszcza najwyżej 65 dB, a konkretny model może mieć mniej.
4. Jakie roczne zużycie energii podają obie karty dla klimatu, który Cię dotyczy? Klasa z etykiety liczy się dla klimatu umiarkowanego, więc tam, gdzie mróz trzyma dłużej, porównaj kolumnę klimatu chłodnego.
5. Czy pompa będzie częścią instalacji do ogrzewania pomieszczeń lub przygotowania ciepłej wody użytkowej? Tylko wtedy mieści się w wykazie do ulgi termomodernizacyjnej.

Odpowiedzi na pytania, których w przepisach nie ma, są w innych naszych tekstach. Koszty inwestycji i eksploatacji oraz programy dopłat opisaliśmy w poradniku o tym, jak działa pompa ciepła do domu. Ile ciepła dom potrzebuje i w jakiej kolejności go modernizować, wskazuje audyt energetyczny budynku. Prądowi do pompy poświęciliśmy tekst o fotowoltaice w domu jednorodzinnym, a wentylacji z odzyskiem ciepła tekst o rekuperacji. Rozliczenie pompy w podatku krok po kroku opisaliśmy w poradniku o uldze termomodernizacyjnej, a miejsce pompy ciepła wśród innych źródeł, łącznie z jej stosunkiem do uchwał antysmogowych, pokazuje nasze porównanie źródeł ciepła.

Najczęstsze pytania o wybór między pompą powietrzną a gruntową